ⓘ Historija nauke u Švedskoj opisuje švedsku hstoriju nauke te švedske istraživače i pronalazače. Botaničar Carl von Linné jedan je od najpoznatijih švedskih nauč ..

Univerzitet Umeå

Univerzitet Umeå je univerzitet u Umeu u sredini sjeverne regije u Švedskoj. Univerzitet je osnovan 1965 i peti je po starosti u današnjim granicama Švedske. 2012, univerzitet je rangiran kao 23. visoko-obrazovna institucija u svijetu koja je mlada od 50 godina od strane britanskog magazina Times Higher Education. U 2013 univerzitet je rangiran kao 1. u Švedskoj po medunarodnom studenstkom barometru koji mjeri zadovoljstvo medunarodnih studenata ood strane Medunarodne grupe diplomaca. OD 2013, Univerzitet Umeå ima preko 36.000 registrovanih studenata oko 17.000 redovnih studenata, uključuj ...

Carl XVI Gustaf, kralj Švedske

Carl XVI Gustaf) je trenutni kralj Švedske. Njegovo ime se vrlo rijetko navodi kao Karlo XVI Gustav.

Historija Hrvatske

Historija Hrvatske se odnosi na historiju današnje Republike Hrvatske koja počinje doseljavanjem Slavena na Balkan početkom 7. vijeka. Hrvatska se prvi put pojavljuje kao vojvodstvo u 8. vijeku, a zatim kao kraljevstvo u 10. vijeku. U 12. vijeku je postala nezavisna država sa svojim vladarom i parlamentom, ali je slušala kraljeve i careve raznih susjednih sila, prije svega Madarske i Austrije. Period od 15. do 17. vijeka obilježila je borba protiv Osmanlijskog carstva. Nakon što je ušla u Jugoslaviju u 20. vijeku, Hrvatska je povratila nezavisnost 1991. godine, nakon čega je otpočeo rat za ...

Zapadnoslavenski jezici

Zapadnoslavenski jezici podgrupa su slavenskih jezika iz indoevropske porodice. Govore se u istočnoj i srednjoj Evropi: u Poljskoj, Češkoj, Slovačkoj, kao i u Lužici na istoku Njemačke. Najveći zapadnoslavenski jezik po broju govornika jest poljski, kojim govori približno 40 miliona ljudi. U svim zapadnoslavenskim jezicima koristi se latinica.

Muhamed Filipović

Muhamed Filipović bio je bosanskohercegovački akademik, filozofski pisac, teoretičar, esejist i jedan od značajnijih bosanskohercegovačkih filozofa.

Historija Njemačke

Historija Njemačke kao posebne regije Srednje Evrope može se pratiti još od doba rimskog komandanta Julija Cezara, koji je želio osvojiti, za Rimljane neosvojivo područje istočno od Rajne, poznato kao Germanija a koje se nalazilo nasuprot Galije koju je ranije osvojio. Pobjeda germanskih plemena u bici kod Teutoburške šume 9. n. e. spriječila je pripajanje njihove teritorije od strane Rimskog carstva. Nakon pada Rimskog carstva, Franci su osvojili zapadna germanska plemena. Kada je Franačko carstvo bilo podijeljeno izmedu nasljednika Karla Velikog 843. n. e., istočni dio je postao Istočna ...

                                     

ⓘ Historija nauke u Švedskoj

Historija nauke u Švedskoj opisuje švedsku hstoriju nauke te švedske istraživače i pronalazače.

Botaničar Carl von Linné jedan je od najpoznatijih švedskih naučnika u historiji. Otac je savremenog sistema biljnih i životinjskih vrsta. Medu drugim istaknutim švedskim naučnicima kroz historiju bili su Olaus Rudbeck, Carl Wilhelm Scheele, Emanuel Swedenborg, Jacob Berzelius, Anders Jonas Ångström, Anders Celsius, Svante August Arrhenius i Hannes Alfvén. Takoder, medu značajnije naučnike u Švedskoj bili su i ekonomisti Eli Heckscher, kao i Bertil Ohlin koji su razvili modernu trgovinsku teoriju, kao i ekonomista Gunnar Myrdal. Nekoliko Švedana djelovali su kao ugledni inženjeri ili izumitelji. Medu njima su Alfred Nobel, pronalazač dinamita i osnivač Nobelove nagrade, kao i Christopher Polhem, John Ericsson, Gustaf Erik Pasch, Carl Edvard Johansson, Sven Gustaf Wingqvist, Gustaf de Laval i Carl Munters. Ukupno 28 Nobelovih nagrada dodeljeno je Švedanima, od čega 17 za naučne radove.

                                     

1.1. Historija Matematika i prirodne nauke

Okeanograf Vagn Walfrid Ekman objavio je 1902. važnu disertaciju o uticaju vjetra na površinske okeanske struje, zajedno sa efektom "Coriolise". Spirala koja se desi kao rezultat uticaja vjetra nazvao je Ekmanova spirala. Na prelazu iz 18. u 19. vijek pojavljuje se i matematičar Erik Ivar Fredholm koji je osnovao modernu teoriju integralnih jednačina. Njegov članak iz 1903. u "Acta Mathematica" smatra se jednim od glavnih znamenitosti u razvoju teorije funkcionalne analize. U ovom periodu pojavljue se i Bertil Lindblad 1895-1965, istaknuti švedski astronom.

                                     

1.2. Historija Filozofija i društvene nauke

Medu najznačajnijim švedskim filozofima 20. vijeka bili Axel Hägerström i Ingemar Hedenius.

                                     

2. Švedsko istraživanje danas

Švedska troši najveći procenat BDP-na istraživanje i razvoj od svih država. Časopis "Ekonomist" nazvao je švedski istraživački rad pretjerano visokim troškom. Od kraja 20. vijeka, Švedska je izdala i jedan od najvećih svjetskih patenata po glavi stanovnika. Švedski univerziteti kao što su "Karolinska Institutet", "Uppsala universitet", "Lunds universitet", "Handelshögskolan vid Göteborgs universitet" i "Handelshögskolan i Stockholm" često su visoko rangirani na medunarodnim rang listama najpoznatijih univerziteta u svijetu.

                                     

3. Prikaz naučnih dostiguća švedskih naučnika

  • 1770: Anders Johan Lexell opisuje kratkotrajnu kometu
  • 1742: Anders Celsius izmislio "temperaturnu skalu"
  • 1697: Christopher Polhem gradi laboratoriju za proučavanje jednostavnih mašina
  • 1778: Torbern Bergman uradio prvu dubinsku analizu mineralne vode
  • 1700: Christoffer Polhem improvizira valjak, uključujući i valjak koji proizvodi metalne dijelove sa profilima
  • 1730: Georg Brandt otkriva element kobalt
  • 1836: John Ericsson pronalazi i patentira propeler sa vijkom
  • 1839: Carl Gustaf Mosander pronalazi hemijske elemente lantan, erbij i terbij
  • 1833: John Ericsson pravi motor na vazduh koji generiše pet konjskih snaga
  • 1774: Johan Gottlieb Gahn otkriva hemijski element mangan
  • 1774: Carl Wilhelm Scheele otkriva elemente: kisik, barij i mnoge druge supstance
  • 1794: Johan Gadolin otkrio hemijski element itrij
  • 1820: Jacob Berzelius je bio svjetski dominantan hemičar uvodeći mnoge današnje hemijske koncepte
  • 1661: Johan Palmstruch u banki "Palmstruch" počeo štampati prvi novac
  • 1817: Johan August Arfwedson otkriva hemijski element litij ali ga ne uspijeva izolirati
  • 1751: Axel Fredrik Cronstedt otkrio nikl
  • 1735: Carl von Linné objavljuje "Systema naturae" i kreira klasifikacioni sistem za sva živa bića
  • 1770: Johan Gottlieb Gahn i Carl Wilhelm Scheele otkrivaju da je fosfor ključna komponenta skeleta
  • 1778: Peter Jacob Hjelm u elementarnom obliku izdvojio molibden
  • 1734: Emanuel Swedenborg izdaje rad "Opera philosophica et mineralia" u tri djela
  • 1739: Carl von Linné započinje sa stvaranjem "Švedske kraljevske akademije nauka i umjetnosti"
  • 1774: Torbern Bergman izdao "Essay of Electric Attractions"
  • 1762: Samuel Klingenstierna dobija nagradu od ruske akademije nauke
  • 1821: Elias Magnus Fries izdaje "Systema Mycologicum" koji postaje standardni rad o gljivama
  • 1802: Anders Gustaf Ekeberg otkrio hemijski element tantal
  • 1803: Wilhelm Hisinger i Jacob Berzelius otkrivaju hemijski element cezij
  • 1652: Olaus Rudbeck otkrio limfni sistem
  • 1733: Anders Celsius objavljuje svoja zapažanja polarne svjetlosti
  • 1831: Nils Gabriel Sefström ponovo otkriva hemijski elemet vanadij
  • 1201: gradnja tvrdave "Kalmar"
  • 1738: Peter Artedi 1705–1735, posthumno predstavljena ihtiologija sa sistematskom klasifikacijom
  • 1716: Emanuel Swedenborg opisuje leteće plovilo teže od vazduha


                                     

4. Dobitnici Nobelove nagrade

Ukupno je 31 osoba, odnosno 28, dobilo Nobelovu nagradu. Ragnar Granit, Nelly Sachs i Hans von Euler-Chelpin su naturalizovani Švedani.

Dobitnici Nobelove nagrade naučnika iz Švedske su:

  • Nelly Sachs, rodena u Njemačkoj književnost 1966,
  • Gunnar Myrdal ekonomija 1974,
  • Svante Arrhenius hemija 1903.
  • Dag Hammarskjöld mir 1961. posthumno,
  • Arvid Carlsson fiziologija ili medicina 2000,
  • Karl Manne Siegbahn fizika 1924,
  • Eyvind Johnson književnost 1974,
  • Allvar Gullstrand fiziologija ili medicina 1911,
  • Sune Bergström fiziologija ili medicina 1982,
  • Nathan Söderblom mir 1930,
  • Kai Siegbahn fizika 1981,
  • Theodor Svedberg hemija 1926,
  • Arne Tiselius hemija 1948,
  • Tomas Tranströmer književnost 2011,
  • Klas Pontus Arnoldson mir 1908,
  • Gustaf Dalén fizika 1912,
  • Carl Gustaf Verner von Heidenstam književnost 1916,
  • Hannes Alfvén fizika 1970,
  • Tomas Lindahl hemija 2015,
  • Alva Myrdal mir 1982,
  • Ulf von Euler fiziologija ili medicina 1970,
  • Bertil Ohlin ekonomija 1977,
  • Hjalmar Branting mir 1921,
  • Ragnar Granit, roden u Finskoj, tadašnji dio Rusije fiziologija ili medicina 1967,
  • Harry Martinson književnost 1974,
  • Erik Axel Karlfeldt književnost 1931. posthumno,
  • Hans von Euler-Chelpin, roden u Njemačkoj hemija 1929,
  • Torsten Wiesel fiziologija ili medicina 1981,
  • Bengt I. Samuelsson fiziologija ili medicina 1982,
  • Pär Lagerkvist književnost 1951,
  • Selma Lagerlöf književnost 1909,
                                     

5. Literatura

  • Frängsmyr, Tore 2004. Svensk idéhistoria: bildning och vetenskap under tusen år. 1000-1809. Stockholm: Natur och kultur. ISBN 9789127095458
  • Friborg, Göran 2002. Svenska tekniker 1620-1920: Om utbildning, yrken och internationell orientering. Working paper 2002 14. Stockholm: Institutet för studier av utbildning och forskning.


                                     
  • zajednički u Švedskoj Danskoj i Norveškoj, od kojih svaka posjeduje 50 udjela kompanije koja posluje u svom području, a druga polovina u Švedskoj je u vlasništvu
  • Gustaf je proveo dvije i po godine u švedskoj armiji i mornarici. Završio je studije historije sociologije, političkih nauka i ekonomije. Dana 15. septembra
  • Umeå švedski Umeå universitet je univerzitet u Umeu u sredini sjeverne regije u Švedskoj Univerzitet je osnovan 1965 i peti je po starosti u današnjim
  • Historija Hrvatske se odnosi na historiju današnje Republike Hrvatske koja počinje doseljavanjem Slavena na Balkan početkom 7. vijeka. Hrvatska se prvi
  • našeg doba. Linnaeus je roden u selu Småland, u južnoj Švedskoj Veći dio visokog obrazovanja stekao je na Univerziteu u Uppsali Uppsala University
  • 2017 West Slavic Glottolog 3.0. Jena: Institut Max Planck za nauku o historiji čovjeka. Ranko Bugarski 2010 Jezici. Beograd, Srbija: Čigoja štampa
  • prevedena na danski, švedski francuski, bugarski, slovački, italijanski i kineski. Filipović je bio predsjednik Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti BANU
  • Historija Njemačke kao posebne regije Srednje Evrope može se pratiti još od doba rimskog komandanta Julija Cezara, koji je želio osvojiti, za Rimljane
  • Historija Evrope obuhvata historiju naroda koji su naseljavali evropski kontinent od prahistorije do danas. Neke od najpoznatijih civilizacija iz prahistorijskog
  • Historija formalnog obrazovanja u Estoniji datira unazad od 13 14. vijeka kada su prve monaške i katedralne škole osnovane. Prvi prajmer na estonskom