ⓘ Relativna geohronologija. Metodi relativna geohronologije, prema stepenu posrednosti u načinu datiranja, mogu se svrstati u četiri osnovne skupine; u odgovaraju ..

Geohronološki metod

Geohronološki metodi ili metodi geohronologije, prema standardnoj geohronološkoj klasifikaciji, temelje se na dva osnovna pristupa odredivanja starosti dogadaja tokom Zemljine prošlosti: relativna geohronologija. apsolutna geohronologija i Apsolutna hronologija se odnosi na manje ili više preciziranu apsolutnu starost, a relativna na - starosne relacije medu pojedinim slojevima, uzorcima i nalazima. Imajući u vidu univerzalni značaj geohronologije u sistemu prirodnih nauka i činjenicu da ona uvijek predstavlja izuzetno atraktivnu i dinamičnu naučnu oblast, bilo je neophodno da se naredni p ...

Metod fluora

Metod fluora se ubraja u metode relativne hronologije, pdnosno datiranja nalaza iz geološke prošlosti. Zasniiva se na pojavi da slobodni ioni ovog elementa spontano ispoljavaju jak afinitet prema hidroksiapatitu pa, reagujuéi s njim, stvaraju postojani fluorapatit: 3Ca 3 PO 4 2 x CaOH 2 +2F → 3Ca 3 PO 4 2 x CaF 2 + 3OH – 2, pri čemu maksimum fiksiranog fluora u kostima iznosi 3.8%. Pokušaji primjene ovog metoda u apsolutnom datiranju osteoloških ostataka odbačeni su ubjedljivim dokazima da na količinu formiranog fluorapatita značajno utiču i uslovi fosilizacije. Zato se u suvremenoj paleoa ...

Argon–argon datiranje

Argon–argon datiranje je radiometrijski metod koji je zamišljen da, u preciznosti, zamjenjuje kalij-argon tehniku. Za stariju varijantu metoda potrebno je cijepanje uzoraka u dva odvojena mjerenja za kalij i argon, dok novija zahtijeva samo jedan fragment stijen ili mineralnu česticu za jedno mjerenje argonskog izotopa. 40 Ar/ 39 Ar datiranje se oslanja na neutronsko zračenje iz nuklearnog reaktora, koji stabilni oblik kalija 39 K pretvara u radioaktivni 39 Ar. Dokle god je standard poznate starosti istovremeno ozračen sa nepoznatim uzorcima,za izračunavanje odnosa 40 K/ 40 Ar*, moguće je ...

Hronovrsta

Hronovrsta ili hronospecijes je grupa od jedne ili više vrsta izvedenih kontinuiranom anagenezom niza oblika, koja uključuje ravnomjerne promjene izumrle predačke forme na neprekinutoj evolucijskoj skali. U takvom nizu oblika, neivjesno je povlačenje linija medu "vrstama". Ovaj slijed izmjena na kraju proizvodi populaciju koja se fizički, morfološko-anatomski i/ili genetički razlikuje od originalnog pretka. U nizu ovih promjena, postoji samo jedna vrsta u pripadajućoj lozi, u bilo kojem vremenu, za razliku od slučajeva u kojima divergentna evolucija proizvodi suvremene vrste od zajedničkog ...

Apsolutna geohronologija

Apsolutna geohronologija dogadaje iz historije Zemljine prošlosti odreduje u manje ili više jasnim i preciznim iznosima godina. Na osnovu ana1itike posrednosti, možemo razlikovati: indirektno posredno direktno neposredno, i odredivanje starosti paleoantropoloških ili bilo kojih drugih paleobioloških ili paleogeoloških uzoraka. Metodi direktne procjene starosti počivaju na neposrednom proučavanju osteološkog ili rjede nekog drugog materijala organskog porijekla. Shodno tome, procjenjuju se i apsolutne starosti tragova materijalne kulture. Indirektnim putem, apsoiutna procjena starosti posma ...

Biostratigrafija

Biostratigrafija je dio stratigrafije koji proučava korelaciju i označavanje relativne starosti stijena, na osnovu bioloških tragova. Obično joj je cilj korelacija, pokazujući da odredeni horizont u jednom geološkom period predstavlja isto što i drugi horizont na nekom drugom dijelu. Fosili su korisni jer sedimenti iste dobi mogu izgledati potpuno drugačije zbog lokalnih varijacija u sedimentacijskom okruženju. Naprimjer, jedna sekcija mogla bi biti sastavljen od gline i lapora, dok druga ima više krede i krečnjaka, ali ako su zabilježene fosilne vrste slične, dva sedimenta su vjerovatno i ...

                                     

ⓘ Relativna geohronologija

Metodi relativna geohronologije, prema stepenu posrednosti u načinu datiranja, mogu se svrstati u četiri osnovne skupine; u odgovarajućim postupcirna posmatraju se:

  • pripadnost nalazonosnog sloja odredenirn fazama lokalne ili regijske stratigrafije, i
  • položaj te faze u širim svjetskim razmjerama, te
  • starosne relacije izrnedu proučavanih nalaza i izvornog sloja tj. fosilnih i arheoloških ostataka sa kojima se odredeni nalazi dovode u hronološku vezu;
  • mogući odnosi pojedinih pravaca i etapa biološke organske i kulturne evolucije.

Relativna geohronologija najčešće primjenjuje hemijske, biološke i druge raspoložive metode, kao što su

  • geomorfološki,
  • litološki,
  • biološki,i
  • stratigrafski,
  • pedološki i neki drugi.
  • ostali
                                     

1. Hemijski metodi

Hemijski metodi pomau da se što pouzdanije omede starosne relacije medu kompariranim paleoantropološkim i geološkim uzorcima ili slojevima Zemljine kore, na osnovu brzine odvijanja odredenih henijskih reakcija i procesa. Jedno od gotovo redovnih zapažanja u komparativnim paleontološkim istraživanjima jeste značajna nejednakost mase "težine" istovrsnog osteološkog materijala. Odavno je poznato da na tu različitost pored esencijske varijacije u značajnoj mjeri utiču starost kostiju i uslovi fosilizacije. Hemijski metodi datiranja pokušavaju da, posrnatranjem stepena supstitucije redovnih koštanih sastojaka, proniknu u apsolutnu i relativnu hronologiju ovakvih nalaza. tu svrhu izmedu ostalog proučavani su ostaci koštanih masti i limunske kiseline. Medutim, najzapaženiji rezultati, u tom pogledu, postignuti su analizom stepena fluorizacije kostiju.

                                     

1.1. Hemijski metodi Metod fluora

Metod fluora se ubraja u metode relativne hronologije, odnosno datiranja nalaza iz geološke prošlosti. Zasniiva se na pojavi da slobodni ioni ovog elementa iz podzemnih voda spontano ispoljavaju jak afinitet prema hidroksiapatitu iz kostiju pa, reagujuéi s njim, stvaraju postojani fluorapatit:

3Ca 3 PO 4 2 x CaOH 2 +2F → 3Ca 3 PO 4 2 x CaF 2 + 3OH – 2, pri čemu maksimum fiksiranog fluora u kostima iznosi 3.8%. Pokušaji primjene ovog metoda u apsolutnom datiranju osteoloških ostataka odbačeni su ubjedljivim dokazima da na količinu formiranog fluorapatita značajno utiču i uslovi fosilizacije. Zato se u suvremenoj paleoantropologiji "metod fluora" primjenjuje isključivo u relativno-hronološkim istraživanjima različito fluoriziranih kostiju sa istog lokaliteta, uz ogradu da se ne preporučiuje za odgovarajuća istraživanja na terenima koji su ekstremno bogati fluorom, niti u specifičnim uvjetima osteomineralizacije u tropskim područjima.

                                     

2. Biološki metodi

Biološki metodi ili paleontološki metodi relativnog datiranja počivaju na poznavanju starosnih relacija medu pojedinim sinhroničniin i alohronim oblicima života koji su egzistirali u razliitim razdobljima geološke prošlosti. Relativna starost slojeva Zernljine kore u praksi sc najčešće procjenjuje prema verificiranim i standardiziranim materijalnim dokazima karakterističnih faza u filogenetsko-evolucijskoj sukcesiji životnih formi. Ovaj metod obuhvata niz općih i specijalnih paleobotaničkih, paleozooloških i paleoantropoloških istraživačkih varijanti. Na osnovu pouzdano identificiranih ostataka živog svijeta, moguée je pretpostaviti prib1ižne starosne relacije odredenih slojeva na posmatranom profilu. U tom pogledu posebno su zanimljivi i zrlačajni tzv.

  • rukovodeći karakteristični ili provodni fosili - ostaci organizama relativno bliske vremenske, a široke prostorne distribucije, tj. širokorasprostranjene forme koje su se "naglo" pojavile i isto tako nestale sa lica Zemlje.

Suvremena dostignuća paleontološke nauke uvrštavaju ovaj metod medu najpouzdanije i najčešće primenjivane analitičke instrumente u proučavanju stratigrafije i u procjeni relativne hronologije, kako posmatranih nalaza, tako i paleoklimatskih, odnosno paleoekoloških prilika. Na osnovu poznavanja ekoloških valenci i idioekologije organizama - indikatora, moguée je ponekad fascinirajuée precizno rekonstruisati klimatske uslove iz odredenih faza geološke prošlosti.

Ostali metodi relativne geohronologije materijalnih tragova života na Zemlji najčešće se koriste odgovarajućim dostignućima osnovnih i primijenjenih prirodnih nauka. Većina njih u suštini pripada širokoj skupini fizičko-geografskih i paleogeografskih metoda, kao što su

  • geomorfološki,
  • stratigrafski,
  • litološki,
  • pedološki, i drugi.


                                     

2.1. Biološki metodi Litološki metodi

Litološki metodi se oslanjaju na opća znanja o morfološko-strukturnoj genezi litosa i specifiènostima njegove etamorfoze. Tako su starije stijene obično ali ne uvijek tamnije, tvrde i kompaktnìje, a ponekad i znatno metamorfirane, dok su mlaee stijene svjetlije, mekše, slabije vezane strukture i daleko manje izmijenjene u odnosu na inicijalne faze. Bilo je pokušaja da se mjerenjem debljine oksidiranog površinskog sloja patine kremena, na primjer odredi apsolutna starost ostataka materijalne kulture:

  • t = 8.000 x d, gdje je t = vrijeme, u godinarna; d = debljina patiniranog sloja, u mm; 8.000 = empirijska konstanta.

Suvremena arheološka i prahistorijska istraživanja, medutim, ovaj metod primarno primjenjuju u relativnom datiranju.

Iz1oženi kriterijumi diferencijacije "starijih" i "mladih" stijena dovoljno jasno ilustruju stepen nepouzdanosti litoloških metoda u relativnom datiranju proučavane serije slojeva, pa se one u savremenirn naučnoistraivačkim zahvatima izbjegavaju i primjenjuju samo nedostatku pouzdanijih metoda ili kao komplementacija ostalih. Zbog mogućih velikih razlika u sredinskim uvjetima metamorfoze stijena, litološki se preteno upotrebljavaju u komparacijama prostorno bliskih lokaliteta.

                                     

2.2. Biološki metodi Stratigrafski metodi

Stratigrafski metodi, odnosno metodi superpozicije, temelje se na pretpostavci da vertikalna dubinska distribucija slojeva i nalaza u proučavanoj seriji neposredno odražava njihove starosne relacije. Drugim riječima, logiáno je očekivati da se u neporemećenoj primarnoj stratigrafiji najstariji sloj rìalazi na dnu, a najrnladi na vrhu posrmatranog profila.

Kao specijalna varijanta ovog metoda prirnjenjuje se datiranje na osnovu nekih pokazatelja glacijalne aktivnosti, glacijalnih sedimenata i ledničkih "varva". Redoslijed ovih drugih vjerno opisuje sukcesiju jednogodišnjih taloga finijeg materijala glina i mulj sa izdiferenciranim tankim zimskim i debljim ljetnim slojem, koji ispisuju svojevrsne godove. U neporemećenim odnosirna varvnih linija može se odrediti i apsolutna hronologija sedimenata u Skandinaviji je to učinjeno za period od proteklih 18 hiljada godina. Medutim, zbog niske frekveìcije organskih ostataka u ovakvim sedimentima i nesigurne hronološke identifikacije u zonama najbogatijih nalazišta, ova varijanta, kao i stratigrafija uopće, najćešće se ograničava na relativno datiranje, u komparativnim historijsko-geološkim istraživanjima na usko ogianičenirn područjirna.

                                     

2.3. Biološki metodi Geomorfološki metodi

Geomorfološki metodi se takoder ponekad primjenjuju u procjeni relativne starosti odredenih sedimentnih formacija i nalaza, posmatrajući fiziografske, odnosno morfometrijske, morfografske, morfogenetske, morfoskulpturne, morfostrukturne i dr. osobenosti proučavanog terena: riječne, jezerske i morske terase i nanosi, hidrografske osobenosti i porijeklo posmatianog materijala, opća geomorfološka geneza itd. U paleoantropološkim istraživanjima iz ove oblasti, hronologija dogadaja i nalaza najčešće se dovodila u vezu sa promjenania u nivou obalske linije mora, pomjeranjcm riječnih korita, procesom erozije i denudacije, povlačenjem abrazijskih linija, migracijama dina, brzinom ta1oženja travertina u pećinama itd.

Pomenuti pokušaji su se odnosili i na apsolutnu i relativnu geohronologiju, ali, imajući u vidu nizak stepen pouzdanosti geomorfoloških metoda, rezultati ovakvih istraživanja suvrernena nauka primarno uvažava kao pokazatelje grubih starosnih relacija u proučavanim grupama nalaza.



                                     

2.4. Biološki metodi Pedološki metodi

Pedološki rnetodi mogu, procjenom brzine i stepena geneze, odnosno degradacije tla, pružiti korisne informacije o starosti odredenih prije svega arheoloških nalaza i o klimatskim uvjetima toka ovih procesa. Najčešće se primjenjuje u kompleksu pouzdanijih nietoda datiranja; ponekad su korisni i u procjeni apsolutne starosti, kada se mjeri stratigrafska distribucija i migracija odredenih mineralnih soli, fosfata, naprimjer.

                                     
  • Zemlji geologije Apsolutna geohronologija se može uspostaviti proučavanjem radioaktivnih izotopa, dok relativna geohronologija pruža neke druge alate kao
  • Natural History, London, ISBN 0 - 202 - 02041 - X ISBN 0 - 202 - 02042 - 8. Fluor Kost Geohronologija Apsolutna geohronologija Relativna geohronologija Geologija
  • edu 7Evalley zircons Wilde2001Nature.pdf Apsolutna geohronologija Relativna geohronologija Apsolutna geohronologija Relativna geohronologija Paleontologija
  • bazi stratigrafskih metoda datiranja starosti uzoraka. Vidi: Relativna geohronologija Koncept hronospecies se odnosi na model filetske postupnosti evolucije
  • Apsolutna geohronologija dogadaje iz historije Zemljine prošlosti odreduje u manje ili više jasnim i preciznim iznosima godina hiljadama i ili stotinama
  • prepoznati po njegovom fosilnom sadržaju. Hronostratigrafija Geohronologija Relativna geohronologija Litostratigrafija Stratigrafija Topostratigrafija Gluyas
  • York, ISBN 0 - 673 - 52170 - 2. ENSDF Decay Data in the MIRD Format for 40K 1993 National Nuclear Data Center. Geohronološki metod Apsolutna geohronologija
  • University Press, Cambridge, Massachusetts and London Emgland, ISBN 0 - 674 - 44075 - 7. Apsolutna geohronologija Relativna geohronologija Geohronološki metod Vrica
  • tačanosti oblika krive Sr izotopa morske vode. Geohronologija Apsolutna geohronologija Metodi geohronologije Jacobsen, S.B. Wills, J. Yin, Q. 1997 Seawater
  • remanentnom magnetizacijom i izotermnom remanentnom magnetizacijom. Apsolutna geohronologija W. Jacquelyne, Kious Robert I., Tilling 2001 Developing the theory
  • 0 - 673 - 52170 - 2. Hadžiselimović R. 1986 Uvod u teoriju antropogeneze. Svjetlost, Sarajevo, ISBN 9958 - 9344 - 2 - 6. Apsolutna geohronologija Relativna geohronologija