ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 55

Umjetna inteligencija

Umjetna ili vještačka inteligencija se definiše na različite načine. U literaturi su najčešće slijedeće tri definicije: Umjetna inteligencija je naučna oblast u kojoj se istražuje kako da se naprave računari koji bi uspješno radili stvari koje u ...

Grafen

Grafen je dvodimenziona ugljična struktura debljine jednog atoma. Dvojica naučnika, Gejm i Novoselov, izdvojili su je 2004. godine iz parčeta grafita. Za izdvajanje su koristili ljepljivu traku, i tako prvi put dobili minijaturne flekice tog mate ...

Logika

Logika jeste filozofska disciplina koja se bavi izučavanjem oblika i zakona istinitog i pravilnog mišljenja. Ljudsko mišljenje sadrži sve ono što čovjek misli i taj sadržaj je izuzetno raznovrstan i velik. Mišljenje je refleksija beskonačnog univ ...

Mehanički napon

Napon je mjera ukupne sile koja djeluje na nekoj jediničnoj površini. To je mjera intenziteta ukupnih unutrašnjih sila koje djeluju na zamišnjenom unutrašnjem presjeku tijela, kao reakcija na silu sa vana ili na vulumske sile. Pojam je uveden u t ...

Holografija

Holografija - metoda pravljenja i reproduciranja trodimenzionalnih slika na fotografskoj ploči primjenom koherentne svjetlosti. Na fotografskoj ploči ne registrira se samo raspored intenziteta svjetlosnih zraka kao u običnoj fotografiji već i nji ...

Dvoatomna molekula

Dvoatomne ili diatomske molekule su one koje se sastoje samo od dva atoma, istog ili sličnog hemijskog elementa. Ako se diatomska molekula sastoji od dva atoma istog elementa, kao što su vodik ili kisik, kaže se da je homonuklearna. U suprotnom s ...

Bohrov model atoma

Bohrov model atoma predstavlja atom sa malim pozitivno naelektrisanim jezgrom oko kojeg se elektroni kreću u kružnim orbitama slično kretanju planeta oko Sunca. Dakle, po Borovom modelu atom je sličan planetarnom sistemu s tom razlikom što privla ...

Life Is Strange

Life Is Strange epizodna je videoigra avanturističkog žanra koju je razvio studio Dontnod Entertainment, a objavila kompanija Square Enix. Dostupna je za Microsoft Windows, PlayStation 3 i 4, Xbox 360 i One. Sastoji se od pet epizoda periodično o ...

Ugaona brzina

Ugaona brzina je brzina kružnog kretanja tijela oko neke fiksne tačke ili ose. Data je jednačinom: ω = d φ d t {\displaystyle \omega ={\frac {\mathrm {d} \varphi }{\mathrm {d} t}}} koja je analogna jednačini brzine kod kretanja tijela u prostoru. ...

Alfa-heliks

Alpha heliks ili alfa-spirala je čest motiv u sekundarnoj strukturi proteina i predstavlja desnoruko spiralnu konformaciju u kojoj svaka okosnica N-H grupa ima vodikove veze sa okosnicom, C=O grupom aminokiselina, sa tri ili četiri ostatka duž pr ...

Genska terapija

Genska terapija obuhvata niz in vivo, ex vivo i in vitro metoda i postupaka za prekomponiranje postojećih i unošenje funkcionalnih kopija gena, koji zamjenjuju ili nadopunjuju aktivnost alelnih varijanti koje su odgovorne za mnoge bolesti. Već op ...

Ionizacija

Ionizacija je proces u kojim atom ili molekula dobijaju negativni ili pozitivni naboj dobivanjem ili gubitkom elektrona, često zajedno sa drugim hemijskim promjenama. Nastali električno nabijeni atom ili molekula nazivaju se ion. Ionizacija može ...

Rotacija

Rotacija je kružno kretanje objekta oko centra rotacije. Trodimenzionalni objekat uvijek rotira oko imaginarne linije zvane osa rotacije. Ako osa prolazi kroz centar tijela mase, za tijelo se kaže da rotira oko sebe ili da se obrće. Rotacija oko ...

Windows 10

Windows 10 je operativni sistem za lične računare kog objavljuje Microsoft u sklopu Windows NT porodice operativnih sistema. Službeno je prikazan u septembru 2014. nakon kratke demonstracije na Build konferenciji 2014, nakon čega ulazi u fazu bet ...

Rubikova kocka

Rubikova kocka je 3D kombinacijska slagalica koju je 1974. godine izumio madarski kipar i profesor arhitekture Ernő Rubik. Izvrono nazvana Magična kocka, slagalica je licencirana od strane Rubika, a od 1980. godine je prodaje Ideal Toy Corp. prek ...

Tribologija

Tribologija jeste nauka o trenju, podmazivanju i trošenju materijala. Formalno definisano, to je nauka i tehnologija medudjelovanja površina u relativnom kretanju, kao i o ostaloj praksi u vezi s tim.

Poluga

Poluga je prosti mehanizam koji nam omogućava da manjom silom uravnotežimo veću silu i da uz manje napora izvršimo odredeni rad. Djelovanje poluge je prvi proučavao grčki matematičar i fizičar Arhimed u III st. p. n. e. Poluga je svako čvrsto tij ...

Težište

Težište je u fizici tačka koja se ponaša tako kao da je masa cijelog sistema koncentrirana tu tačku. U nekim slučajevima se cijeli složeni sistem može prikazati samo svojim težištem: izračun zapremine nekog rotacijskog tijela se može izračunati k ...

Pneumatika

Pneumatika jeste naučna i tehnička disciplina koja proučava korištenje sabijenih plinova za obavljanje rada.

Vertikalni hitac

Vertikalni hitac je kretanje tijela u vertikalnom smjeru, najčešće se podrazumjeva da se to kretanje odvija na Zemlji. Pri vertikalnom hitcu tijelu dajemo početnu komponentu brzine u vertikalnom smjeru v 0 y {\displaystyle v_{0y}}. Jednačina kret ...

Stepen istezanja

Stepen istezanja, u nauci o materijalima, je promjena istezanja u toku nekog vremena, a označava se sa έ. έ = δε/δt stepen istezanja je stepen deformacije Imamo da je έ = δε/δt = 1 ℓ 0 d ℓ d t = v ℓ 0 {\displaystyle ={\frac {1}{\ell _{0}}}{\frac ...

Mjerač masenog protoka

Mjerač masenog protoka, poznat i pod nazivima inercijalni mjerač protoka i Coriolisov mjerač protoka, je sprava koji mjeri koliko fluida protiče kroz cijev. On ne mjeri volumen fluida koji struji kroz cijev; on mjeri količinu mase koja protiče kr ...

Glicin

Glicin ili α-aminosirćetna kiselina je najjednostavnija, od 20 aminokiselina koje ulaze u sastav proteinskih lanaca. U strukturi nema nijedan asimetrični atom ugljika. U organizmu se može proizvesti iz drugih aminokiselina, tako da ne spada u ese ...

Arginin

Arginin - Arg, R - je uvjetno esencijalna aminokiselina. Na razini molekulske genetike, u strukturi iRNK kontroliraju ga tripleti nukleotida CGU, CGC, CGA, CGG, AGA i AGG. U ljudskom organizmu se može sintetizirati ovisno o uzrasnoj dobi i zdravs ...

Treonin

Treonin je esencijalna, polarna α - aminokiselina, sa formule HO 2 CCHCHCH 3. Zajedno sa serinom, treonin je jedan od proteinmogenih kiselina, a iako ima alkohol nu grupu, tirozin nije alkohol, već fenol, sa hidroksilnom grupom koja je direktno v ...

Glutamin

Glutamin – skraćenice Gln ili Q – često zvani L-glutamin, je jedna od 20 aminokiselina standardnog genetičkog koda. To je uvjetno esencijalna aminokiselina. Njegov bočni lanac je amid formiran premještanjem hidroksila glutaminske kiseline sa amin ...

Transportna RNK

Transportna RNK ima specifičnu ulogu u procesu translacije genetičke šifre, odnosno njenog prevodenja sa jezika iRNK na jezik gradivnih jedinica bjelančevina, tj. aminokiselina. Aktivnost molekula tRNK se zasniva na osobenoj sposobnosti dva aktiv ...

Translacija (biologija)

Translacija, u genetici, označava proces prevodenja jezika informacijake RNK, tj. odgovarajućeg tripleta na jezik aminokiselina u polipeptidnom lancu nastajuće bjelančevine. Translacija je završna etapa realizacije genetičke informacije u procesu ...

N-kraj

N-kraj − poznat i kao N-terminus ili -N-terminal ili vršni kraj − je početak molekule proteina ili polipeptida koji ima aminokiselinu sa slobodnom amino grupom: -NH 2. Peptidne sekvence se konvencijski pišu tako da se N-terminus stavi na lijevu s ...

Asparagin

Asparagin, Asn, N, Asx, B je jedna od 20 najčešćih prirodnih aminokiselina. Prvi put su ga izolirali Louis Nicolas Vauquelin i Pierre Jean Robiquet, iz soka špargli koji je njime bogat, postavši prva izolirana aminokiselina uopće. Misli se da mir ...

Konzervativna zamjena

Konzervativna zamjena – konzervativna mutacija ili konzervativna supstitucija – je zamjena aminokiselina u proteinu koji mijenja zadanu aminokiselinu u drugu sa sličnim biohemijska+im svojstvima. Suprotno tome, radikalna zamena ili radikalna sups ...

Tirozin

Tirozin ili 4-hidroksifenilalanin, je jedna od 22 aminokiseline koje se biosintetski ugraduju u polipeptidne lance proteina. To je neesencijalna aminokiselina sa polarnom bočnom grupom. Specifični kodoni za ugradnju tirozina su: UAC i UAU. Riječ ...

Genetički kod

Genetički kod zapisan je specifičnim znacima, njegova elementarna jedinica je jedna od četiri azotne baze iz sastava DNK ili RNK. Očito je da položaj jedne aminokiseline u peptidnom lancu ne može biti odreden samo jednim znakom ovoga koda, jer u ...

Cistein

Cistein je semi-esencijska proteinogena aminokiselina sa hemijskom formulom HO 2 CCHCH 2 SH. Kod čovjeka se, u izvjesnoj mjeri, može i sintetizirati. Ugradnju cisteina u proteinski lanac kodiraju tripletni kodoni UGU i UGC. Tiolski bočni lanac če ...

Izoleucin

Izoleucin je esencijalna α-aminokiselina jer je judski ne može sintetizirati. Zbirna formula mu je: CH 3 CH 2 CH 2 CH 3CHNH 2 COOH, a formalni naziv: 2-amin-3-metil-pentatonska kiselina. Kodoni za ugradnju izoleucina u polipeptidni nanac proteina ...

Metionin

Metionin ili α-amino γ-metil tiobuterna kiselina CH 2 CH 2 SCH 3) je esencijalna aminokiselina koja skupa sa cisteinom i cistinom spada i u tioaminske kiseline, tj aminokiseline koje u svom molekulu sadrže sumpor). Učestvuje u sintezi proteina, u ...

Konformacijski epitop

Konformacijski epitop je podjedinična sekvenca koju čine antigeni koji dolaze u direktan kontakt s receptorom imunskog sistema. Antigen je svaka tvar koju imunski sistem može prepoznati kao stranu tvar. Antigeni su obično proteini koji su preveli ...

Fenilalanin

Fenilalanin je α-aminokiselina sa hemijskom formulom C 6 H 5 CH 2 CHCOOH. Ova esencijalna aminokiselina se klasificira kao neutralna i nepolarna, jer je inertna i hidrofobne prirode benzil bočnog lanca. L -izomer se biohemijski ugraduje u lance p ...

Beta-alanin

β-Alanin ili beta-alanin je prirodna beta aminokiselina, aminokiselina u kojoj je amino grupa na β-položaju iz karboksilatne grupe. IUPAC naziv za β-alanin je 3-aminopropanska kiselina. Za razliku od svog α-alanina, β-alanin nema stereocentar.

C-kraj

C-kraj – često pominjan i kao C-terminus, C-terminual ili karboksil-terminus, karboksi-terminus, C-terminalni kraj, ili COOH-terminus proteina ili polipeptida – je kraj aminokiselinskog lanca u datoj molekuli koji se završava karboksilnom grupomː ...

Ribosom

Ribosom je organela koja se nalazi u ćelijskoj citoplazmi. Sastoji se od bjelančevina i RNK. U njemu se sintetiziraju bjelančevine, tj. prevodi genetička uputa koja. U ribosomima se genetička šifra, koja je zapisana redoslijedom nukleotida prevod ...

Posttranslacijske modifikacije

Posttranslacijske modifikacije su odvijaji nakon primarne sinteze proteinskih sekvenci, kada su prevedene sa lanaca nukleinskih kiselina, sa jezika nukleotida na jezik aminokiselina, kada mogu biti preuredene odgovarajućim enzimima. Iako ovaj obl ...

Transaminaza

Transaminaza ili aminotransferaza – u biohemiji – je enzim koji katalizira reakciju izmedu aminokiseline i alfa;-keto kiseline. Značajna je u sintezi aminokiselina, koje grade proteine. U medicini, važan je pokazatelj oštećenja jetre. Aminokiseli ...

Peptidna veza

Peptidna veza ili amidna veza je kovalentna hemijska veza koja se formira izmedu dviju molekula, pri čemu karboksilna grupa jedne molekule reagira sa amino grupom druge, uz otpuštanje molekule vode. Proces je pod kontrolom dehidracijske sintaze, ...

Histidin

Histidin nalazimo u voću kao što su banane, mesu i peradi i mlijeku i mliječnim proizvodima. Može je se naći i u raznom povrću, ali u manjim količinama.

Triplet

Triplet je slijed od tri susjedna nukleotida u lancima DNK i informacijske RNK. Sadrži poruku za ugradnju specifične aminokiseline u odgovarajući polipeptidni lanac proteina. Svaki triplet, dakle, kodira samo jednu aminokiselinu, ali više njih mo ...

Aktivno mjesto

Aktivno mjesto svakog katalizatora ili enzima je dio molekule koji direktno sudjeluje u stvaranju veze izmedu enzima i supstrata i u samom katalitskom procesu.

Misens mutacija

Misens mutacija – u genetici – je tačkasta mutacija u kojoj promjena jednog nukleotid rezultira u kodonu koji kodira drugu aminokiselinu. Ona je tip nesinonimne supstuitucije.

Kodon

Kodon je triplet baza koji u informacijskoj RNK odreduje ugradnju specifične aminokiseline u bjelančevinu tokom translacije. U interakciji sa antikodonom, odreduje mjesto ugradnje odredene aminokiseline u peptidni lanac nastajuće proteinske molek ...

Polimer

Polimeri su prirodne ili vještačke materije koje se sastoje od velikih molekula sa povezanim serijama ponovljenih jednostavnih monomera, kao što su ostaci aminokiselina naprimjer.