ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 378

Patogene gljivice

Vegetativno tijelo gljivica ili thalus sastoji se uglavnom od nerazgranatih ili razgranatih finih niti hife, koje kod nižih formi nemaju poprečnog zida, dok su kod viših oblika septirane. U kulturi tkiva raste u formi mreže hifa koja se naziva mi ...

Sedimentacija

Sedimentacija – u hemiji – je pojava da se čestice u suspenziji, pri izdvajanu iz tečnosti u kojoj su raspršene, talože do kraja protiv barijera. Nastaje zbog njihovog kretanja kroz tečnost u odgovoru na sile koje na njih djeluju: ove snage mogu ...

Hormon faktora rasta

Hormon faktora rasta ili izvorno, a složenije, hormon rasta-oslobadajući hormon ili oslobadajući hormon hormona rasta, poznat i kao somatokrinin ili sa nekoliko drugih umena u svom endogenom obliku i kao somatorelin, u farmaceutskoj formi, je otp ...

Leptin

Leptin je proteinski hormon sa 16 kDa. Učestvuje u regulaciji unosa i potrošnje energije, putem uvećavanja apetita i metabolizma. To je jedan od najvažnijih hormona adipoznog porijekla. Gen Ob kod čovjeka je na hromosomu 7.

Nadbubrežna žlijezda

Nadbubrežna žlijezda je organ kod sisara, uključujući i čovjeka. To je mala parna trouglasta endokrina žlijezda koja se nalazi na vrhu svakog bubrega; Njena glavna odgovornost je regulacija stresnog odgovora putem sinteze kortikosterida i katehol ...

Steroidni hormoni

Steroidni hormon je steroid koji djeluje kao hormon. Steroidni hormoni mogu se grupirati u dve klase: kortikosteroidi i spolni steroidi. Prema receptorima, unutar te dvije klase nalazi se pet tipova, estrogena i progestogena. Izvedenice vitamina ...

Timulin

Timulin je nonapeptid proizveden od dvije različite epitelne populacije u timusu, koje je prvi opisao Bach 1977. Za biološku aktivnost, potreban mu je cink. Njegova peptidna sekvenca je H-Pyr-Ala-Lys-Ser-Gln-Gly-Gly-Ser-Asn-OH. Vjeruje se da je h ...

Endokrini sistem

Endokrini sistem je kontrolni sistem žlijezda sa unutrašnjim lučenjem. U endokrinim žlijezdama se pod uticajem informacija iz spoljašnje ili unutrašnje sredine sintetišu hormoni koji su u stvari odgovor na te informacije. Putem njih regulišu se m ...

Vaskularni kambij

Vaskularni kambij je glavno tkivo za rast u stabljikama i korijenima mnogih biljaka, posebno kod dikotiledona, gimnospemi, kao što su borovi, kao i kod nekih vaskularnih biljaka. Proizvodi sekundarno kslem prema unutra, prema srži, a sekundarni p ...

Progesteron

Progesteron ili P4 je C-21 steroidni hormon koji učestvuje u ženskom menstruacijskom ciklusu, pomaganju trudnoće i embriogeneze čovjeka i drugih vrsta sisara. Progesteron pripada progestogenskoj klasi hormona. Glavni prirodni predstavnik ljudskih ...

Zadnji režanj hipofize

Zadnji režanj hipofize ili neurohipofiza, skraćeno zadnja hipofiza je zadnji dio hipofize koji je uključen u endokrini sistem. Zadnja hipofiza nije žljezdana, kao što je to prednji režanj hipofize. Umjesto toga, to je u velikoj mjeri zbirka akson ...

Hipotalamusno-hipofizno-tiroidna osovina

Hipotalamusno-hipofizno-tiroidna osovina dio je endokrinog sistema koji je odgovoran za regulaciju metabolizma. Već prema njenom imenu, znači da je ona zavisna od hipotalamusa, hipofize, i tiroidne žlijezde. Hipotalamus detektira niske razine tir ...

Beta polipeptid luteinizirajućeg hormona

Beta podjedinica luteinizirajućeg hormona ili a lutropinska podjedinica beta ili LHβ je polipeptid koji je, skupa sa glikoproteinskog hormonat zajednički za sve gonadotropinske hormone, a stvara reproduktivne signalizirajuće moleule luteiniziraju ...

Ribonukleaza

Ribonuleaza je vrsta nukleaze koja katalizira razlaganje RNK u manje sastavne dijelove. Ribonukleaze se dijele na: endoribonukleaze i egzoribonukleaze, a obuhvataju nekoliko potklasa u EC 2.7 fosforilitski enzimi i 3.1 hidrolitski enzimi klasa en ...

Antimilerovski hormon

Antimüllerovski hormon je dimerni glikoprotein koji inhibira razvoj Mullerovih kanala u muškom embrionu. Kanal je imenovan po otkrivaču Johannesu Peteru Mülleru. Hormon se označava i kao Müllerovski inhibitorni faktor, Müllerovski inhibitorni hor ...

Barrettova metaplazija

Barrettov jednjak predstavlja područje cilindričnog epitela koji se nalazi u donjem dijelu jednjaka. Ovo se odnosi na metaplaziju u ćelijama donjeg dijela jednjaka koje su nastale zbog izloženosti želudačnoj kiselini zbog refluksa želudačnog sadr ...

Satelitska ćelija glije

Satelitske ćelije glije su glijske ćelije koje obavijaju površinu ćelijskih tijela nervnih ćelija u čulnoj, simpatičkoj parasimpatičkoj gangliji. Satelitske ćelije glije i Schwannove ćelije su tokom razvića izvedenice embrionskog nervnog grebena. ...

Nosna primjena

Nosna primjena ili nazalna primjena je put davanja u kojem se lijek insuflira kroz nos. To može biti oblik lokalne ili sistemske primjene, jer se lokalno isporučeni lijekovi mogu imatti ili isključivo lokalne ili sistemske efekte. Nosni sprejevi ...

Kriptorhizam

Kriptorhizam je poremećaj u razvoju osobe muškog spola gdje ne dolazi do spuštanja jednog ili oba testisa u skrotum. Jedan je od najčešćih genitalnih problema kod dječaka. Kriptorhizam se razlikuje od monorhizma, uvjeta da ima samo jedan testis. ...

Tubuloglomerulska povratna sprega

Tubuloglomerulska povratna sprega – u fiziologiji bubrega – je sistem povratne sprege unutar bubrega. Unutar svakog nefrona, informacije iz bubrežnih tubula signaliziraju se glomerulu. Ova povratna informacija jedan je od nekoliko mehanizama koje ...

5α-Dihidroprogesteron

5α-Dihidroprogesteron ili 5α-DHP, alopregnanedion, ili 5α-pregnan-3.20-dion, je endogeni progestogen i neurosteroid koji se sintizira iz progesterona. Takoder je intermedijer u sintezi alopregnanolona i izopregnanolona iz progesterona. 5α-DHP se ...

Metiltransferaza

Metiltransferaze su velika grupa enzima, od kojih svi metiliraju svoje podloge, ali se, na osnovu strukturnih karakteristika, mogu podijeliti u nekoliko potklasa, Najčešća klasa metiltransferaza je klasa I, u kojoj sve sadrže Rossmanov nabor za v ...

Pegilirani interferon alfa-2a

Pegilirani interferon alfa-2a je antivirusni lijek koji je otkriven u farmaceutskoj kompaniji Hoffmann-La Roche. On ima dualni način djelovanja – antivirusni i na imuni sistem. Dodatak polietilen glikola na interferon, kroz proces poznat kao pegi ...

Hipotaurin

Hipotaurin je sulfinska kiselina koja je intermedijar u biosintezi taurina. Kao i taurin, on takoder djeluje kao endogeni neurotransmiter djelovanjem na glicinske receptore. To je osmolit sa antioksidansnim svojstvima. Hipotaurin je izveden iz ci ...

Koenzim A

Koenzim A – CoA, CoASH ili HSCoA – je koenzim, koji je poznat po svojoj ulozi u netabolizmu masnih kiselina, te oksidaciji masnih kiselina i piruvata u ciklusu limunske kiseline. Svi dosad sekvencirani genomi e kodiraju enzime koji koriste koenzi ...

Tioester

Tioestri su hemijski spojevi sa funkcijskom grupom C-S-CO-C. Proizvod su esterifikacije karboksilnih kiselina i tiola. Tioestri su široko rasprostranjeni u biohemijjkim strukturama i reakcijama, a njihova najpoznatija izvedenica je acetil-CoA.

Violaksantin

Violaksantin je prirodni ksantofilni pigment narandžaste boje. Može se naći u brojnim vrstama biljaka poput ljubičice. Biosintezom se dobija iz zeaksantina putem epoksidacije. Kao aditiv koristi se u prehrambenoj industriji za bojenje hrane, sa E ...

Heptoza

Heptoza je monosaharidni šećer sa sedam atoma ugljika. Heptoze imaju bilo aldehidnu funkcijsku grupu na poziciji 1 aldoheptoze ili ketonsku funkcijsku grupu u poziciji 2 ketoheptoze. Poznato je više primjera prirodnih 7-ugljičnih šečera, medu nji ...

Fitohemija

Fitohemija je nauka koja proučava spojeve koji su izvedeni iz biljaka, odnosno hemijskih spojeva biljnog porijekla. Nastoji da opiše hemizme velikog broja sekundarnih metaboličkih spojeva u biljkama, njigove funkcije u biologiji ljudi, životinja ...

Jasmonska kiselina

Jasmonska kiselina je organski spoj koji se nalazi u nekoliko biljaka, uključujući I jasmin. Molekula je član jasmonata klase biljnih hormona. Biosintezira se iz linolenske kiseline oktadekanoidnim putem.

Discoba

Discoba je grupa bičastih protista koji čine glavni dio supergrupe Excavata. Većina podskupina su dvobičaši, aerobi, slobodnoževeći u slatkoj ili morskoj vodi, sa citosomom za unos bakterija. Izuzetak je Euglenophyceae, skupina zelenih mikroalgi ...

Glikogen

Glikogen je polisaharid glukoze koji predstavlja primarni skladišni oblik ugljikohidrata kod kičmenjaka. Po značenju u metabolizmu, analog je skrobu kod biljaka. Stvara se uglavnom u jetri i mišićima,iako gotovo sve tjelesne ćelije imaju sposobno ...

Kobalamin

Kobalamin je termin koji se može odnositi na nekoliko hemijskih formi to vitamina B 12, zavisno od gprnjeg aksijalnog liganda kobaltnog iona. Tu pripadaju: Hidroksokobalamin R = –OH Metilkobalamin R = –CH 3, aktivni oblik vitamina B 12 Cijanokoba ...

Pregnenolon

Pregnenolon ili pregn-5-en-3β-ol-20-on, je endogeni steroid i prekursor/metabolički meduprodukt u biosintezi većine steroidnih hormona, uključujućiprogestogene, androgene, estrogene, glukokortikoide i mineralokortikoide. Pored toga, pregnenolon j ...

Langereis sistem antigena

Langereis sistem antigena, uz Junior, pripada najnovijoj generaciji novootkrivenih sistema krvnih grupa. ATP-obavezujuća kaset ABC transportera ABCB6 čovjeka je opisana kao mitohondrijski porfirinski transporter od suštinskog značaja za hem biosi ...

Biljna kutikula

Biljna kutikula je zaštitni film koji prekriva epidermu listova, mlade izdanke i ostale zračne biljne organe bez periderma. Sastoji se od lipida i ugljikovodičnih polimera impregniranih voskom, a sintetiziraju je isključivo epidermne ćelije.

Laktat racemaza

Laktat racemaza ili laktatna racemaza je enzim koji je uključen u metabolizam piruvata. To je svrstava u izomeraze, racemaze, epimeraze, i enzime koji djeluju na hidroksilne kiseline i derivate te klase. Nalazi se u odredenim halofilnim archaeama ...

Acetil koenzim A

Acetil koenzim A ili acetyl-CoA je koenzim i jedna od najvažnijih molekula za metabolizam svih oblika života. Po hemijskom sastavu, to je tioester koji se formira kondenzacijom tiola sa acetatnom kiselinom. Svi sekvencirani genomi kodiraju enzime ...

Beta-laktam

Beta-laktam ili β-laktamski prsten je četveročlani laktam. Laktam je ciklični amid, koji je tako nazvan zato što mu je atom dušika vezan za β-ugljik, u odnosu na karbonil. Medu laktamina, najmanji mogući je β-laktam 2-azetidinon.

Androstendiol

Androstendiol ili 5-androstendiol, poznat i kao androst-5-en-3β, 17β-diol, je endogeni slabi androgeni i estrogeni steroidni hormon i intermedijea u biosintezi testosterona iz dehidroepiandrosterona. Usko je povezan sa androstenedionom.

16α-Hidroksiestron

16 α-Hidroksiestron ili hidroksiestron, poznat i kao estra-1.3.5 -trien-3.16α-diol-17-on, je endogeni steroidni estrogen i glavni metabolit estrona, kao i meduproizvod u biosintezi estriola. Moćan je estrogen sličan estronu, a sugerira se da odno ...

Pseudogen

Pseudogeni su neprocesuirajući geni ili nefunkcionalni i duplirani geni. Genska duplikacija značajan zajednički proces u evoluciji genoma. Kopije funkcionalnog gena mogu nastati kao rezultat dupliranja gena i naknadno stečenim mutacijama, koji uz ...

Kasim Bajrović

Kasim Bajrović, redovni profesor i naučni savjetnik Univerziteta u Sarajevu, roden je 15. jula 1965. u Tutinu, Srbija. Odsjek za biologiju Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu upisao je 1985. a diplomirao je pod mentorstvom pro ...

Opijat

Opijati su alkaloidni spojevi koji se prirodno javljaju kod biljke maka Papaver somniferum. U opijumu maka nalaze se psihoaktivne tvari, uključujuči morfin, kodein i tebain. Izraz opijat treba razlikovati od šireg pojma opioid, koji uključuje sve ...

Arginaza

Arginaza je enzim sa manganskim kofaktorom. Reakcija katalize ovog enzima je: arginin + H 2 O → ornitin + urea. Arginaza je konačni enzim ciklusa ureje. Sveprisutan u svim oblastima života.

Adipocit

Adipociti – poznati i kao lipociti ili masne ćelije – su ćelije koje ptvenstveno grade masno tkivo, koje je specijalizirano za skladištenje energije u obliku masti. Postoje dva tipa masnog tkiva: bijelo i tamno masno tkivo, koja su poznata i kao ...

2-Hidroksistradiol

2-Hidroksistradiol, poznat i kao estra-1.3.5 -trien-2.3.17β-triol, je endogeni steroid, katehol-estrogen i metabolit estradiola, kao i pozicijski izomer estriola.

Buterna kiselina

Buterna kiselina ili maslačna kiselina – poznata i kao a butansaka kiselina, sa skraćenicom BTA – je karboksilna kiselina sa strukturnom formulom CH 3 CH 2 CH 2 -COOH. Soli i estri ove kiseline poznate su kao butirati ili butanoati. Maslačna kise ...

Estron

Estron je jedn od estrogenih hormona koga luči jajnik kao i masno tkivo, sa hemijskim nazivom 3-hidroksiestra-1.3.5-trien-17-on i formulom C 18 H 22 O 2. Estron je bez mirisa, čvrste kristalni prah, bijele boje sa tačkom topljenja od 254.5 °C i s ...

Hemiceluloza

Hemiceluloza – poznata i kao polioza – je bilo koji od nekoliko heteropolimera, kao što su arabinoksilanimi, prisutnih zajedno s celulozom u gotovo svim biljnim ćelijskim zidovima. Iako je celuloza kristalna, jaka i otporna na hidrolizu, hemicelu ...